تبلیغات
دانش بومی
آخرین مطالب
مرغداری سنتی
بخش دوم مرغداری سنتی

5-4 فرایند جوجه کشی

مراحل جوجه کشی سنتی معمولاً در اغلب روستاهای ایران شبیه به هم است.آنچه در زیر می آید فرایند جوجه کشی در اغلب روستاهای جنوب کشور و منطقه زاگرس می باشد.

· مرحله اول: انتخاب جایگاه مناسب از چوب که معمولاً از سبدهای بافته شده از شاخه های جوان درختان ساخته می شوند. در رستم از شاخه درخت بادام بافته شده و « گیره»[1] یا « کهلو»[2] و در بعضی مناطق مثل بختیاری» سله»[3] نام دارد. کار تهویه به دلیل وجود سوراخ در سبد آسان است.

· مرحله دوم: مقداری کاه، پوستة برنج، خاک اره، پوشاک تمیز یا ترکیبی از آنها در ته سبد قرار می دهند.

· مرحله سوم: تخمها را طوری می چینند که کاملاً توسط مرغ مادر پوشانده شود و در عین حال هوا به خوبی در فضای بین آنها جریان یابد. بسته به جنس مادر این تعداد بین 15تا20 عدد است.

در برخی  مناطق  10 ، 11 ، 12 ،15 ، 18  و گاه تا 21 عدد تخم را زیر پای مرغ می گذارند.

· مرحله چهارم: خواباندن مرغ بر روی تخمهاست. این مرغ را اصطلاحاً کُرُچ  می گویند.

· مرحله پنجم: سبد حاوی مرغ را در محل امنی قرار می دهند که از دسترس حیوانات موذی دور باشد و از نظر هوا نیز معتدل باشد.

· مرحله ششم: مادر را خوب تغذیه می کنند . در این مدت بر کمیت و کیفیت غذا می افزایند زیرا به تجربه دریافته اند مرغانی که خوب تغذیه نشوند، اقدام به خوردن تخمها نموده و یا تخم ها را ترک می کنند. زمانی که مرغ را از روی تخمها برای خوردن آب و دانه بر می دارند تخمها را می پوشاننده تا سرد نشوند.

·-مرحله هفتم: تا مدت 20 روز تخمها باز بینی می شوند . جوجه ها بعد از 21 روز به طور معمول سر از تخم بیرون می آورند و به قول اردکانی و شاه ولی بعضی تا 23 روز از شروع جوجه کشی بیرون نمی آیند. بعضی از تخمها نیز آبکی بوده که به جوجه تبدیل نمی شوند.[4]

دربرخی از روستاهای ایران، معتقدند که هنگام بیرون آمدن جوجه ها از تخم ، اگر پسر بچه به آنها نگاه کند  جوجه ها خروس و اگر دختر بدانها نگاه کند جوجه هاماده خواهند بود.

امیری اردکانی و شاه ولی( 1382)  می گویند برای خارج ساختن جوجه هایی که دیر خارج می شوند به دو روش اقدام می گردد. اول اینکه گندم برشته را با دمای کمتر از متوسط بر روی تخمها می پاشند و این کار را با فواصل زمانی معین انجام می دهند که موجب انقباظ و انبساط شده و جوجه ها را تحریک نموده و با نوک تخم مرغ را سوراخ کرده و بیرون می آیند. دوم اینکه با کمک زنان با تجربه به طوری که به جوجه ها آسیبی نرسد با سوزن تخم مرغ را سوراخ می کنند( امیری اردکانی و شاه ولی، 1382).

درایستگاه تحقیقاتی  دانش بومی خورهه ، مرغهای بومی بدون استفاده از هورمون رشد و آنتی بیوتیک به روشهای زیر پرورش داده می شود.

1-                    این مرغها تلفات کمتری دارند و بیشتر تخم می گذارند.مدت کرچ شدن آنها کمتر و در برابر بیماری ها مقاومت بیشتری دارند.

2-                    برای تغذیه مرغای خانگی در خورهه از بلغور جو، گندم،شاهدانه، شبدر، بونجه، سبوس گندم و دور ریزهای خوراکی استفاده می کنند.

3-                    برای سلامتی این مرغ ها هر ده روز یک بار به غذایشان دوغ اضافه می کنند. برای کنترل«خودخوری« به جوجه ها نمک می دهند.برای جلو گیری از بیماری به غذای آنها سیر و پیاز اضافه می کنند.

4-                    مرغداران خورهه با تجربه آموخته اند که اگر مرغ با هوای آزاد تماس داشته باشد، زرده تخم آنها به جای زرد کم رنگ، نارنجی خوش رنگ می شود.برای تخم بیشتر مرغهای کرچ را در آب سرد فرو می کنند تا دوباره به تخم گذاری بیفتند.

5-                    محل نگداری مرغها با توجه به وضع اقلیمی ساخته می شود. دیواره ضخیم مرغداریها عایق خوبی  در برابر گرما و سرماست.

6-                    به محض کرچ شدن مرغ مقداری کاه بر روی زمین ریخته و دورش را با سنگ محصور می کنند تا پخش نشود.مرغ کرچ را همراه با 12 تخم مرغ روی کاه گذاشته و سبدی روی مرغ قرار می دهند. تا سراز تخم در آوردن جوجه ها از تخم، غذای مرغ مادر،گندم و آب است (ایستگاه تحقیقاتی دانش بومی خورهه، 1380 ، 39-37 ) .

در هند مراکزی برای پرورش مرغ های هندی بومی وجود دارد. حدود 15 سال در این منطقه پرورش مرغ بومی صورت می گیرد.مرغهای این مرکز دارای کیفیت مرغوبی است که به روستاییان تحویل می دهند.تعداد تخم مرغ بومی این مرکز در سال به طور میانگین160 عدد برای هر مرغ می باشد.تعداد تخم در شرایط روستایی 100 عدد در سال است.در 8 هفتگی وزن این مرغها به 5/1 کیلوگرم می رسد.روستاییان حدود یک هفته دان کنستانتره به جوجه ها می دهند سپس با سبزیجات و مواد غذایی موجود  در روستا جوجه ها را تغذیه می کنند.متوسط مرغ بومی هر خانوار15-10 قطعه است.(خانی، 1383، 145-144 )

5-5 فرایند بزرگ کردن و تغذیه جوجه ها

پس از بیرون آمدن جوجه ها از تخم مرغ تغذیة آنها شروع می شود. امیری اردکانی و شاه ولی غذای جوجه ها را در اردکان فارس شامل آرد گندم وجو و ذرت  برشمرده اند که خمیر آن را به صورت فتیله در آورده و به جوجه ها می دهند. ( امیری اردکانی و شاه ولی، 1382، 126) در بخشهایی از شهرستان ممسنی و رستم علاوه بر آرد گندم، جو و ذرت که در اصطلاح محلی بدان « پلوله» می گویند، به جوجه ها زرده تخم مرغ هم می خورانند. در این مناطق غذای جوجه ها تا یک هفته پلوله و سپس به جوجه ها خرده گندم، خرده برنج، خیار خرد کرده و... می دهند و پس از مدتی که بزرگ شدند از دانه  و حشرات استفاده می کنند. در این مدت بایستی کاملاً مواظب دشمنان جوجه ها باشند. یک جوجه ماده حدوداً بعد از شش ماه تخم می گذارد و یک جوجه( جیجه)[5] نر پس از شش ما بانگ می زند .

5-6 مکان نگهداری جوجه ها

جوجه ها را تا زمانی که بزرگ شوند در برخی از روستاهای ممسنی و رستم همراه مادرشان در لانه ای جداگانه به  که از گل درست شده و به « کله مرغی»[6] معروف است و دارای سوراخهای ریزی جهت تهویه درون آن است، نگهداری می نمایند.

درنگهداری به روش باز به طیور اجازه داده می شود تا در محدود محیط مسکونی و یا مزارع اطراف روستا پراکنده شوند. این روش دارای محاسنی است. استفاده طیور از کرمهای خاکی و جذب پروتئین لازم، دسترسی به غذای مورد نیاز، استفاده از هوای آزاد، داشتن تحرک زیاد  و تماس مرغهای کرچ با خروسهای مختلف و رفع کرچی زودتر، راحتی از دست سر و صدای طیور در محیط خانه، انعطاف پذیری در برابر تغییرات دمای محیط از این دسته می باشد.

در روش بسته معمولاً طیور را در اتاقکهای کوچک در زیر سبد های چوبی،( گیره یا کهلو) یا در قفسه های چوبی ( کرکری یا کرکر)[7] نگهداری می کنند. علل استفاده از این روش عبارت است از: جلوگیری از خوردن بذرهای مزارع در هنگام بذر پاشی، جلوگیری از خوردن محصولات در هنگام برداشت در خرمن، جلوگیری از مسمومیت طیور در هنگام سمپاشی، جلوگیری از بیماری طیور هنگام شیوع بیماری و دسترسی راحت تر به تخم مرغها در اتاقک ها

مزایایی برای این روش متصور است. تهویه بهتر به خاطر مشبک بودن، نظافت آسان تر، در صورت شیوع بیماری قابل سوختن است. هم چنین مزایای نگهداری طیور در سبدهای چوبی را می توان قرنطینه طیور، عادت دادن مرغهای تازه خریداری شده به فضای جدید، حفاظت از جوجه ها در برابر شکارچیان، حفاظت از تخمها در برابر گربه ها، عادت دادن مرغها به گذاشتن تخم در منزل  دانست.

 

 

نوع لانه مرغی تابستانه با زمستانه هم با هم تفاوت دارند. در تابستانه سوراخهای بزرگتری جهت تهویه تعبیه شده و در زمستان سوراخها کوچکتر و حتی بعضی مواقع که هوا بسیار سرد است بر روی لانه مرغها پوشاکی هم انداخته می شود.

5-7 انواع مرغ و خروس ( انواع طیور)

5-7-1  مرغ و خروس: مرغها از نظر رنگ به مرغ زیره، سفید، خاکستری، خالخالی( گل باقلویی) و خروسها ، خروس سفید، سیاه، سرخ، زرد، لاری تقسیم می شوند( یوسفی، 1372، 40 )خروس در لهجه محلی ممسنی « غروس» خوانده می شود.( همان، 41 )

از نظر سن ماده ها را قبل از تخم گذاری « باری» و نرها را قبل از بزرگ شدن« کله غروس» می گویند

بعضی از نر ها را برای استفاده گوشتی قبل از بزرگ شدن خسی(محرومیت جنسی) می کنند.

برای فراخوانی  طیور  در مناطق سپیدان و ممسنی و رستم و بویراحمد کلمات خاصی وجود دارد که مرغها با شنیدن آن عکس العمل خاص خود را می نمایند. برای دور کردن مرغها ، »کش کش»[8](کیش کیش) یا »کشک»[9] می گویند.برای فراخواندن در ممسنی و رستم می گویند « بیو بیو»[10] و... در این مواقع مرغها جمع می شوند. اگر بخواهند مرغها را به لانه هدایت کنند می گویند:ـ «پیچ پیچ پیچ[11]» یا «پچ پچ»[12] ، یا می گویند شیمه شیمه[13]،» شیمه[14] کله» اما موقع فرمان به ایستادن به مرغ «تپ تپ» [15]می گویند.



[1] -Gira

[2] -Kahlow

[3] -Saala

[4] -. در شهرستان رستم و برخی روستاهای ممسنی بدین تخمها« خاگِ شیوِسَه» می گویند.

 

[5] -jija

[6] -



 پنجشنبه 1389/07/22  00:22    جلال یوسفی