var popman_user_id = 1215; iption" content="دانش بومی - موقعیت جغرافیایی شهرستان ممسنی( به اختصار) - . سایت شخصی جلال یوسفی Daneshebumi.ir  - دانش بومی ">
آخرین مطالب
موقعیت جغرافیایی شهرستان ممسنی( به اختصار)

 موقعیت جغرافیایی شهرستان  ممسنی( به اختصار)

1- كلیات

شهرستان ممسنی به مركزیت شهر نورآباد قبلاً وسعت 6876 كیلومتر مربع (5/5 درصد كل مساحت استان)یكی از شهرستانهای استان فارس بود كه در شمال غربی این استان قرار دارد.

 این شهرستان در غرب رشته كوه اصلی زاگرس قرار دارد. از شمال به شهرستان سپیدان و استان كهكیلویه و بویراحمد و وشهرستان رستم، از غرب به استان كهكیلویه و بویراحمد ، شهرستان رستمو بوشهر و از جنوب به شهرستان كازرون و استان بوشهر و از شرق به شهرستانهای شیراز و سپیدان محدود می شود.

جمعیت این شهرستان با شهرستان  بر اساس آمار گیری جاری 1375 قبلاً توسط نگارنده  محاسبه که با  آمارگیری سال1385 و نیز تفکیک ممسنی و رستم از یکدیگر از آوردن آن خود داری می گردد.

بر شهرستان ممسنی در عرض شمالیَ33 ْ29 تا َ2 ْ29 گسترده است.طول شرقی این شهرستان بین َ7و ْ52 تا َ58 ْ50 می باشد.مركز این شهرستان شهر "نورآباد" با طول جغرافیایی َ30 و ْ51 شرقی وعرضَ5/ْ30 قرار گرفته است.ارتفاع این شهر از سطح دریای آزاد900متر است.

   2- اقلیم

2-1 آب و هوا: با توجه به موقعیت و عرض جغرافیایی اقلیم، ممسنی را می توان این چنین تشریح كرد:

موقعیت قرار گیری شهرستان ممسنی در رشته كوههای زاگرس باعث شده كه این شهرستان از توده هواها یی كه این رشته كوه را تحت تاثیر قرار می دهند، متاثرگردد. از سوی دیگر دو طرف شهرستان را رشته ارتفاعات نسبتا" بلندی در بر گرفته است بخصوص ارتفاعات شرقی كه باعث شده كه این منطقه دارای آب و هوای معتدل در تابستان و سرد در زمستان باشد و از طرف دیگر منطقه غربی دارای تابستانهای گرم و زمستان معتدل باشد.لذا فصل بهار بین ناحیه غربی و شرقی از لحاظ زمانی كاملا" متفاوت است و هم چنین فصل خشكی این دو ناحیه نیز باهم فرق می كند.از این رو سه نوع آب و هوا در این شهرستان می توان برشمرد.

2-1-1 آب و هوای سردسیری: شامل قسمتهای سردسیر و ارتفاعات منطقه می باشد كه شمال و شمال شرق و قسمتی از شرق شهرستان را شامل می شود(بخش دشمن زیاری،قسمتهایی از جاوید لله و ماهوری). این مناطق در زمستانها پوشیده از برف می باشد. این مناطق زمستانی سرد و تابستانی معتدل دارند.هوا در این مناطق حدود 8ماه از سال سرد می باشد.

2-1-2 نقاط معتدل: بیشترنقاط جلگه ایرا شامل می گردد( بخش مركزی) را شامل می گردد.

2-1-3 نقاط گرم: بخش ماهور میلاتی كه در جنوب شهرستان ممسنی واقع است گرم ترین نقطه ممسنی بوده كه دارای تابستانی بسیار گرم می باشد. گرما از نیمه فروردین ماه شروع و تا اواخر آبان ماه ادامه دارد.

2-2 توده های هوایی موثر بر اقلیم ناحیه

توده های هوایی كه اقلیم ناحیه را تحت تاثیر قرار می دهند عبارتند از:

2-2-1 توده هوای مدیترانه ای:توده هوای بری كه در زمستان حوزه دریای مدیترانه را در بر می گیرد، دارای هوای مرطوبی است كه به وسیله بادهای غربی به سمت شرق كشیده می شوند. این توده هوا كه در ابتدا كوههای زاگرس را تحت تاثیر خود قرار می دهند، در فصل پاییز( از آبان ماه به بعد) و زمستان و یك ماه از فصل بهار بارشهای ناحیه ممسنی را به وجود می آورد كه بارش اصولا" به صورت باران نازل می شود مگر در ارتفاعات شرقی و شمال شرقی كه به علت ارتفاع كوههای منطقه بصورت برف می باشد.

2-2-2 توده هوای سودانی: این توده با گذشتن از خلیج فارس و دریای عمان رطوبت لازم را جذب می كند و به رشته كوههای زاگرس كه می رسد بر اثر صعود مقداری بارندگی ایجاد می كند. این توده هوا در بعضی از مواقع در فصل زمستان منطقه ممسنی را در بر می گیرد كه مقداری بارندگی ایجاد می كند كه در كل مقدار بارندگی منطقه این توده ناچیز است .

2-2-3 پر فشار جنب حاره ای: استقرار این توده هوا در فصل تابستان باعث می شود كه تقریبا" تمامی مناطق ایران و بخصوص در عرضهای كمتر از 35 درجه در تابستان خشك و فاقد بارندگی باشد. از این رو منطقه ممسنی كه تحت تاثیر این توده هوایی قرار می گیرد، دارای تابستان خشك و نسبتا"گرم است.البته نقاطمرتفع دارایهوای ملایم می باشد.

3- حرارت

شهرستان ممسنی با توجه به موقعیت آن و ارتفاعاتی كه در این شهرستان وجود داردو اثرات این ارتفاعات در تغییر و تعدیل هواو حرارت ، محیط مطلوبی رابرای فعالیتهای انسانی فراهم می آورد.

برابر آمار میانگین درجه حرارت شهر نورآباد21 و متوسط روزهای یخبندان 3/2 روز می باشد.

اختلاف دمای بین فصول گرم و سرد سال بسیار بالاست. همچنین درجه حرارت از منطقه ای به منطقه دیگر (شمال، مركز وجنوب شهرستان) نیز متفاوت می باشد.

4- بارندگی

میزان بارندگی سالانه شهر نورآباد522 میلیمتر است كه از نظر پراكندگی بارش در فصول مختلف، متفاوت است. پر باران ترین فصل ، زمستان است كه در این فصل مقدار320 میلیمتر باران دریافت می كندو پر باران ترین ماه ، دی ماهاست كه120 میلیمتر باران می بارد. بعد از زمستان پائیز دومین فصل پر باران منطقه است.

بطور كلی رژیم بارندگی این شهرستان از آبان ماه شروع و تا اردیبهشت ادامه دارد. فصل تابستان كم باران ترین و خشك ترین فصل سال می باشد. مدت زمان خشكی از اواسط اردیبهشت ماه شروع و تقریبا" تا10 آبان ماه ادامه دارد.البته نوساناتی هم در بارش در منطقه وجود دارد بطوری كه گاه تا دی ماه بیشتر از یكی دو باران در منطقه نمی بارد.

5- رطوبت نسبی

میزان رطوبت نسبی( نم نسبی) سالانه شهر نور آباد2/55 % بوده كه دی ماه مرطوب ترین ماه سال و تیر خشك ترین ماه سال است.

6- خاك: به سبب وجود گوههای زیاد ، دراین شهرستان وسعت خاك محدود می باشد. با این حال شهرستان دارای جلگه های متعددی است كشاورزی در آنها در سطح بسیار مناسب می باشدو در آن محصولاتی چون گندم و برنج كشت می گردد.

7- پوشش گیاهی :پوشش گیاهی هر ناحیه ای تحت تاثیر شرایط طبیعی آن ناحیه قرار می گیرد. در این شهرستان تنوع آب و هوایی وجود دارد كه منجر به تنوع در پوشش گیاهی منطقه گردیده است .

7-1 جنگلها

غیراز منطقه جلگه ای بقیه منطقه پوشیده از جنگل می باشد.

نوع درختان در منطقه سردسیری و گرمسیری باهم متفاوت است.مهمترین درختان جنگلی در این منطقه عبارت است : از:بلوط، ارژن، انجیر كوهی،بنه( پسته وحشی یا سقز)، كنار، زال زالك، كلخنگ، بادام كوهی، رملك، زبان گنجشك، افرا، گیلاس كوهی، كیالك، گلابی كوهی.

این شهرستان یكی از مناطقی است كه در آن بلوط جامعه جنگلی را تشكیل می دهد. درجاهایی كه درختان تنك می باشد،اغلب زمین كشاورزی است. در این اراضی درختان برای تغییر كاربری زمین، توسط انسان از بین رفته است.

  علاوه برآن درختچه های فراوانی نیز در این منطقه وجود دارد: انواع گون، پیاز وحشی، پونه،بو مادران، الپه، خارشتر، ریواس، شنبلیه، كنگر، كاسنی، شقایق، لاله وحشی، بابونه، آویشن،خاكشیر ،صعلب و... كه در این منطقه وجود دارد. گیاهان مرتعی نیز به تناسب سرد سیری و گرمسیری متفاوت می باشدگیاهانی از خانواده گندمان ، نعناچیان وچتریان ،جاشیر ،كنگر ،و....

7-2 مراتع

در شهرستان ممسنی  مراتع به چهار درجه 1،2،3 و4 تقسیم می گردد. مراتع مرغوبتر در سه حوزه  طوایف جاوید، دشمن زیاری و بخشی از طایفه بکش است و بخش ماهور و میلاتی از مرغوبیت کمتری برخوردار است.

در مراتع علاوه بر در ختان درختچه های فراوان  دارویی، خوراکی و صنعتی  وجود دارد که از گیاهان دارویی  می توان به گل گاوزبان، پرسیوشان، بنگو، پشموک، آویشن،بنه، بلوط، الپه، بو ماردان و صدها گیاه دیگر وگیاهن صنعتی می توان بلوط، بنه، افرا، خویش، و غیره و گیاهان خوراکی مثل کنگر، کارده، پیاز، بادام، لیزک، توله( پنیرک ) وغیر  اشاره نمود.

جنگلها و مراتع ممسنی یکی از بسترهای مناسب توسعه و اشتغال زایی روستایی  است.

8- دشت ها

8-1 دشت فهلیان  :در 15 كیلومتری شمال غربی نورآباد قرار دارد و از رودخانه فهلیان مشروب می گردد

8-2 دشت جنجان: در 5 غربی فهلیان قرار دارد و از رودخانه فهلیان مشروب می گردد.

8-3  دشت زیر دو: در 10 غربی فهلیان قرار دارد و از رودخانه فهلیان مشروب می گردد.

8-4 دشت نور آباد  : دشت وسیعی است كه شهر نورآباد را در خود دارد. به وسیله رودخانه كتی(هرایرز) ، چشمه گوگردی و چاههای عمیق مشروب می گردد.

8-5  جلگه بردنگان: در  20كیلومتری غرب نورآباد قرار دارد وبخشی  از رودخانه كتی و بخشی از آب چاه مشروب می گردد.

8-6   دشت خومه زار: در  10كیلومتری مشرق نورآباد قرار دارد و از رودخانه كتی مشروب می گردد.

8-7  دشت جونگان  : در  15كیلومتری جنوب نورآباد قرار دارد و بصورت دیم كاشت می گردد.

8-8  جلگه جاوید:در12كیلومتری شمال نورآباد قرار داردو از رودخانه فهلیان مشروب می گردد.

9- آب

آب در این بخش از دوطریق منابع آب سطحی و منابع آب زیر زمینی تامین می گردد. آب زیر زمینی از چاهها و بوسیله پمپهای دیزلی و برقی استخراج می گردد. آب سطحی نیز بوسیله چشمه ها ، رودخانه ها و نهرها تامین می گردد.رودخانه های مهم این بخش عبارتند از :

9-1 رودخانه فهلیان: این رودخانه مهمترین رودخانه شهرستان می باشد كه از به هم پیوستن رودخانه های شیرین(در جاوید لله) و شور (در دشمن زیاری  )  به وجود می آید . این رودخانه به خلیج فارس می ریزد.

9-2 رودخانه: هرایرز: از تنگ هرایرز در شرق شهر نورآباد سرچشمه گرفته و پس از گذر از منطقه بكش در بخش رستم به زهره می ریزد.

9-3 رودخانه قر آغاج: از كوه تاسك در دشمن زیاری سرچشمه گرفته و پس از گذر از دره ها  و عبور از منطقه چهل چشمه شیراز وارد منطقه دارنگون شده و پس از طی مسافتی طولانی به خلیج فارس می ریزد.

9-4 رودخانه محمودی: از شش پیر در غرب اردكان سرچشمه گرفته و در منطقه جاویدوارد رودخانه فهلیان می شود.

9-5 رودخانه گلگون:از ارتفاعات كوه انار سرچشمه گرفته و پس از طی طریق به رود خانه محمودی می ریزد.

9-6 رودخانه توكل آباد: از تنگ كبوتری دشمن زیاری سرچشمه گرفته و به رودخانه محمودی می ریزد.

9-7 رودخانه مشایخ: از  شمال قریه مشایخ دشمن زیاری سرچشمه گرفته  و به رودخانه محمودی می ریزد.

 

 این شهرستان دارای چشمه ها و نهرهایی است كه مهمترین آنها بدین شرح می باشد.

1- چشمه سرآب بهرام(در 5 1 كیلومتری جنوب شرقی نورآباد)

 2- چشمه اسری( در6 كیلومتری روستای مرزبان ممسنی)

3- چشمه سراب شیر( در نزدیكی قائمیه كازرون)

4-                چشمه میل اژدها( در منطقه بكش)

5    چشمه آب گرم گوگردی( در 5 كیلومتری جنوب شرق نور آباد)

6- چشمه براق

7- چشمه تاسك( در منطقه دشمن زیاری)

8- چشمه حاجت(در قریه انجیر)        

9-  چشمه كان زرد(در ناحیه دشمن زیاری)

منبع: دانش بومی استفاده از بلوط در شهرستان ممسنی، پایان نامه کارشناسی ارشد در رشته مدیریت توسعه روستایی نوشته جلال یوسفی دانشگاه تهران1383( با تغییرات).

نقشه های مربوط را در وبلاگ دیگر مشاهده فرمایید

 



 چهارشنبه 1389/08/19  19:48    جلال یوسفی